Posted by: bsngoc | 19/06/2012

Về những lỗi trong tác phẩm dịch thuật của Dương Tường

Vài dòng phi lộ: Xin nói trước rằng đây là bài phản hồi của một độc giả có tên là Trần Thị Bảo Vân chứ không phải của chủ blog. Vì thấy bài dài mà có nhiều điểm rất chí lí nên tôi đăng lên đây để chúng ta cùng học hỏi. Tôi là một trong những người mến mộ Dương Tường, nhưng đó là tình cảm tôi dành cho ông, còn về học thuật thì có lẽ cũng nên xem qua những người trong dịch thuật đánh giá thế nào về những tác phẩm dịch thuật của ông. Chính vì thế tôi đăng lại 3 bài mà người phản hồi nói là từ tienve.org, một website tôi mới nghe nhưng không vào được.

Ba bài đó là:

Nghi ngờ về trình độ ngoại ngữ của ông Dương Tường

Nhã Nam và các tổng biên tập

Những lỗi dịch trong bản dịch Lolita của Dương Tường

Đọc qua 3 bài bình luận tôi thấy tác giả đọc kỹ các tác phẩm dịch thuật của Dương Tường. Với vốn liếng tiếng Anh từ những 40 năm trước tôi cũng có thể nói rất nhiều những nhận xét của tác giả hoàn toàn hợp lý, còn những chỗ khác tôi không am hiểu nên chỉ biết học hỏi thêm mà thôi.

Đọc xong 3 bài tôi thấy người ở trong nước khó có thể am hiểu tiếng Anh được. Có thể dịch giả rất giỏi về văn phạm, nhưng không tiếp xúc với người nói tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ thì cũng không thể nào biết hết những cách nói, thành ngữ, tục ngữ của tiếng Anh. Những người đi du học cho dù 10 năm hay 20 năm cũng không thể nào am hiểu tiếng Anh như người bản xứ, chứ nói gì đến người đi học có vài ba năm. Còn với những người suốt đời chỉ quanh quẩn ở trong nước như tôi thì làm sao biết tiếng Anh như tác giả 3 bài dưới đây.

Tôi thích cách phê bình của tác giả Diên Vỹ, vì ông/bà chỉ ra cụ thể và giải thích tại sao sai.  Đây là thái độ đáng trân trọng, nhất là trong môi trường người ta nguỵ biện, nói chung chung, tung hoả mù để nói xấu những ai họ không ưa.  Tôi rất ghét cách nói chung chung kiểu “Ông ấy có nhiều sai sót” vì đó là cách nói thiếu trách nhiệm của người có học, do người nói không chỉ ra được một điểm gì cụ thể để chứng minh “sai sót”.  Cách phê bình như thế chẳng khác gì  kiểu tung tin chụp mũ “hắn là một tên phản động”, nhưng không định nghĩa thế nào là phản động, rồi lợi dụng sự tò mò và kém hiểu biết của công chúng để ám hại người ta. Đó là cách phê phán của kẻ tiểu nhân. Tác giả Diên Vỹ thì hoàn toàn nghiêm túc và cẩn trọng trong phê bình & nhận xét. Thiết tưởng đó là thái độ của người có học và đàng hoàng vậy.

Tuy nhiên, có vài chỗ tôi thấy tác giả hơi cảm tính và tôi không đồng ý. Ví dụ như  câu “Tự ông đã tố cáo cái trình độ của ông cho chúng tôi biết tỏng là nó cao siêu cỡ nào”.  Nhưng tôn trọng tác giả nên tôi để nguyên văn. Xin nhắc lại đây là loạt bài trong mục phản hồi, chứ tác giả không có gửi cho tôi. Nếu tác giả cảm thấy không thoải mái tôi xin lỗi trước và sẽ rút xuống.

BSN

———————————- 

BÀI 1: NGHI NGỜ VỀ TRÌNH ĐỘ NGOẠI NGỮ CỦA ÔNG DƯƠNG TƯỜNG

Nếu chỉ có vụ “dòng kẻ bằng những dấu chấm” [1] không thôi thì tôi cũng đã cười lên ruột khi những “quý ông nông nổi giếng khơi” [2] như ông Toàn Phong bảo rằng phải như thế nó mới “lạ hóa, mê đắm, bệnh hoạn, phát rồ, đầy điển cổ, gợi cảm, đầy trực quan, chây bầy chất nghệ, si mê bệnh hoạn, ám ảnh”, [2] hay ông Phạm Anh Tuấn cho rằng “người duy nhất có đủ khả năng phát hiện ra những sai sót trong bản dịch Lolita lại không phải ai khác mà chính là… dịch giả Dương Tường!”, rằng việc chê trách bản dịch Lolita chỉ là “một trận cuồng phong vô duyên”, rằng “nếu Lolita không tạo nên được một trận cuồng phong (có duyên) thì chỉ có thể trách người đọc”. [3] Không biết những người như hai quý ông này đang nghĩ gì khi người ta đang tiếp tục lôi ra hàng đống lỗi dịch nực cười từ cái cuốn “Lolita” ấy? Trên trang webtretho đang phát động một phong trào dịch lại Lolita sao cho phù hợp với cách trình bày tiếng Việt, nếu muốn thì những người như hai ông có thể vào xem để biết thế nào là “chín nẫu tiếng Việt”. [2]

Nhưng ông Dương Tường không chỉ có “dòng kẻ bằng những dấu chấm”. Cái “miền Columbia” của ông mới buộc tôi phải nghi ngờ về trình độ ngoại ngữ của ông dịch giả này. Nó có giống “cái bồn nước của khu Arsenal” và “cái Thư Viện Rất Lớn” không? Ở đây xin hiểu một cách đương nhiên rằng khi đã nhận mình là dịch giả chuyên nghiệp thì không chỉ có trình độ ngoại ngữ uyên thâm là đủ.

Theo những gì tôi còn nhớ được, qua đôi lần đọc mấy bài phỏng vấn ông (hồi còn in trên báo giấy) thì ông “tự khai”: chỉ đi học đến hết tiểu học rồi bỏ nhà theo kháng chiến chống Pháp. Trong một lần tấn công đồn, ông nhặt được cả tủ sách tiếng Pháp của viên chỉ huy bỏ lại, nhìn tủ sách thì ông hiểu tại sao thằng tây nó thua ông (???), rồi ông tự học tiếng Anh qua từ điển… Cứ thế, ông trở thành “dịch giả uy tín” hồi nào không hay. Lâu lâu ông lại phán một câu dạy khôn đời:

– Dịch “L’Etranger” thành “Kẻ xa lạ” thì ai dịch cũng được, kể cả những người mới biết tiếng Pháp, không phải lao động gì cả, phải dịch là “Người dưng”!

– “À la recherche du temps perdu” phải dịch là “Tìm lại thời gian đã mất” chứ không phải “Đi tìm thời gian đã mất”! [4]

– “vân vân và vân vân…”

Để tiện so sánh, tôi xin nêu vài tựa sách đã được xuất bản trước 1975 tại miền Nam đối chiếu với những cái tựa do ông Dương Tường dịch:

1/ Tựa gốc:

– Tiếng Đức: Im Westen nichts Neues.

– Tiếng Anh: All Quiet on the Western Front

– Tiếng Pháp: À l’ouest rien de nouveau

* Trước 1975, Tâm Nguyễn dịch : “Mặt Trận Miền Tây Vẫn Yên Tĩnh”

* Và, Dương Tường dịch: “Phía Tây Không Có Gì Lạ”

2/ Tựa gốc: “Alexis Zorba”

* Trước 1975, Nguyễn Hữu Hiệu dịch: “Alexis Zorba, Con Người Chịu chơi”

* Và, Dương Tường dịch: “Alexis Zorba, Con Người Hoan Lạc”

3/ Tựa gốc: “Wuthering Heights”

* Trước 1975, Nhất Linh và Nguyễn Tường Thiết dịch: “Đỉnh Gió Hú”

* Và, Dương Tường dịch: “Đồi Gió Hú”

4/ Tựa gốc: “L’étranger”

* Trước 1975:

– Võ Lang dịch: “Người Xa Lạ”

– Dương Kiền và Bùi Ngọc Dung dịch: “Kẻ Xa Lạ”

– Lê Thanh Hoàng Dân và Mai Vinh Phúc dịch: “Kẻ Xa Lạ”

* Và, Dương Tường dịch: ” Người Dưng”

5/ Tựa gốc: “Gone with thi wind”

* Trước 1975, Vũ Kim Thư dịch: “Cuốn Theo Chiều Gió”

* Và, Dương Tường dịch: “Cuốn Theo Chiều Gió”.

Tôi không rõ có bao nhiêu tác phẩm dịch ký tên Dương Tường, nhưng qua vài cuốn nêu trên thì có thể thấy Dương Tường không phải là người dịch đầu tiên. Các tác phẩm đó đã được dịch rất thành công ở miền Nam trước 1975. Ông Dương Tường hoàn toàn có quyền không đồng ý với cách dịch của các dịch giả trước ông và làm theo cách của riêng ông, nhưng ông đừng có thái độ dè bỉu như vậy khi ông nói về họ là “ai dịch cũng được, kể cả những người mới biết tiếng Pháp, không phải lao động gì cả”. Thử hỏi các ông Tâm Nguyễn, Nguyễn Hữu Hiệu, hay Lê Thanh Hoàng Dân có vừa dịch vừa đá giò lái đồng nghiệp rằng “dịch như vậy ai dịch cũng được” như ông Dương Tường hay không, rằng đồng nghiệp của họ chỉ là một đám “không phải lao động gì cả” hay không? Tức là chỉ có ông Dương Tường mới đang lao động, mới đáng kể thôi sao? Vậy đã có cuốn sách dịch nào ký tên ông mà hay bằng (chứ đừng nói hay hơn) những dịch phẩm đã được in ở miền Nam trước 1975 chưa? Tôi xin có lời nhắn với ông Dương Tường rằng khi nhắc đến miền Nam và những thành quả của nó, những người miền Bắc như ông nên có thái độ trọng thị để tỏ ra các ông là những người có văn hóa. Nếu ông thực sự có tinh thần cầu thị như ông nói[4] thì ông hãy làm được cái việc đơn giản nhất là tôn trọng đồng nghiệp đi đã.

Văn minh miền Nam nói chung, dịch phẩm miền Nam nói riêng đã đi vào lòng cả một thế hệ người Việt và tạo nên những tinh hoa mà tôi e rằng một trăm năm nữa nước Việt cũng chưa chắc tìm lại được. Ông Dương Tường dường như không làm gì khác hơn là nặn ra một cái na ná rồi kêu lên: cái này mới được nè! Cái gì không nặn ra được na ná thì ông bảo ông không thích, vì như thế là sai(?). Thử hỏi “Mặt trận miền tây vẫn yên tĩnh” với “Phía tây không có gì lạ” thì cái nào hay, cái nào ngô nghê? Đúng là chỉ có những người không phải lao động gì cả mới đổi nguyên xi “À l’ouest rien de nouveau” ra “Phía tây không có gì lạ” thôi! Độc giả có thể đề xuất một cuộc thi dịch lại các tựa sách rồi bình chọn xem đâu là những tựa hay ho, bay bổng, xác đáng văn chương, ví dụ như “Gone with the wind” được dịch thành “Cuốn theo chiều gió” mà sai và không hay thì như thế nào mới là đúng và hay?

Các khái niệm “kẻ xa lạ” và “người dưng”, “đi tìm” và “tìm lại”, “đỉnh gió hú” và “đồi gió hú”, “con người chịu chơi” và “con người hoan lạc”, “cuốn theo chiều gió” và … “cái ông Dương Tường chưa nghĩ ra”, xin nhường lời cho người đọc bình luận.

Trong một bài trả lời phỏng vấn đăng trên vietnamnet ngày 21/04/2012, ông Dương Tường cho biết ông thích làm việc với bản tiếng Pháp của tác phẩm hơn bản tiếng Anh.[4] Điều này dễ hiểu, bởi tiếng Pháp thì ông còn được thực dân dạy cho đến hết tiểu học, chứ tiếng Anh thì ông chỉ tự học mò qua từ điển trong thời chiến tranh. Hẳn ai cũng còn nhớ rằng trong thời nội chiến nam bắc 1954-1975, người dân miền bắc có thể bị giam cầm không cần xét xử, không biết ngày về chỉ vì họ biết tiếng Pháp hay tiếng Anh. Hai thứ tiếng đó bị coi là “tiếng địch”, biết để làm gì nếu không phải để làm gián điệp, nên bị cấm có mặt trong đời sống hằng ngày. Nhà cầm quyền miền bắc chỉ cho phép học tiếng Nga ở một số đối tượng hạn chế như nhà báo hay sinh viên mà thôi.

Có một điều mà mọi dịch giả đều công nhận: việc dịch thuât từ tác phẩm nguyên gốc sẽ tạo ra dịch phẩm tốt hơn so với việc dịch lại từ một ngôn ngữ thứ ba. Nhưng vì sao nhiều dịch giả miền Nam trước 1975 đã dịch các tác phẩm của Nga, Đức, Ý… chỉ qua bản tiếng Anh hay Pháp, vậy mà họ vẫn dịch được rất hay? Bởi lẽ họ được hưởng một nền giáo dục tự do tư tưởng đúng nghĩa, và họ đã làm công việc dịch thuật với đầy đủ tinh thần trách nhiệm vì người đọc. Đáng tiếc cho ông Dương Tường không được hưởng nền giáo dục đó nên ông đã cho ra những dịch phẩm “chây bầy chất nghệ”, vì ông đã tự nhận rằng tiếng Pháp ông vững hơn (hơn tiếng Anh của ông mà thôi).

Ngày bắc tràn vô nam để “nâng đời sống miền nam lên cho bằng miền bắc” không xong đành phải mở cửa cho “thực dân đế quốc ngoại bang” vô “nâng phụ một tay”, nhìn lại thì đám học thật dịch thật đã bị đào tận gốc trốc tận rễ hết rồi, đâu còn mấy ai dịch được bằng 2 thứ tiếng “thực dân – đế quốc” đó nên “ở xứ mù thằng chột làm vua”, người ta thổi ông lên thành dịch giả tên tuổi, thành người thông thạo văn hóa Âu Mỹ và lờ tịt đi những bản dịch ở miền Nam, cứ như thể không có ông thì dân tình xứ này sẽ ngu hết á! Được tâng bốc thì ông cũng khoái nên thây kệ năng lực thật sự của mình, ông cứ chui vào cái áo rộng rinh chẳng vừa với ông chút nào. Đến “District of Columbia” ông cũng không biết thì ông thông thạo văn hóa Mỹ như kiểu gì, đây là kiến thức sơ đẳng mà. Hay là ông không biết cách tra cứu trên internet? Ông thử hỏi những người mới biết tiếng Anh không phải lao động gì cả xem có ai bảo đấy là cái “miền Columbia” như ông không? Tự ông đã tố cáo cái trình độ của ông cho chúng tôi biết tỏng là nó cao siêu cỡ nào, “District of Columbia” ai dịch cũng được mà ông lại dịch không được?????

Từ cái lỗi sơ đẳng đó khiến tôi phải đặt câu hỏi, có lẽ nào những cuốn được coi là dịch phẩm của ông xưa nay chỉ là những thứ ông “xào nấu” lại từ bản dịch ở miền Nam trước 1975, và nếu có “hâm” lại thì ông chỉ “hầm” trên bản tiếng Pháp mà thôi, rồi ông thay cái tựa, ông “thêm mắm thêm muối” vài chỗ, là xong? Chỉ đến hôm nay ông vớ phải một cuốn mới toanh, chẳng có cái gì để dựa dẫm, lại là bản tiếng Anh nguyên con như “Lolita” nên sự thật mới lòi ra?

Nói thật là tôi không thể tin vào một ông làm thì chẳng có gì hay mà miệng thì luôn chê bai người khác. Nếu ông là người có năng lực thật sự thì sao ông không chọn những tác phẩm mới để dịch, mà ông chỉ xào xáo lại những thứ đã có rồi luôn miệng phủ nhận cái người khác đã làm trước ông như vậy? Việc dịch như thế nào là việc của ông, còn đánh giá như thế nào là việc của độc giả, tại sao ông cứ phải vừa đá bóng vừa thổi còi vừa rao bán vé? Chỉ mới bắt tay vào dịch “À la recherche du temps perdu” thôi, chưa biết kết quả sẽ như thế nào (ai dám cam đoan sẽ không là một “cái miệng nam tiến” nữa?), mà từ bây giờ ông đã phải mất công quảng cáo rằng tôi dịch thế này thế nọ với người đó người kia, chi vậy? Đến tận bây giờ là năm 2012 rồi mà các ông vẫn còn muốn biện hộ theo cái lối “lấy cần cù bù thông minh”: ông lấy con số 2 năm cặm cụi ở cái tuổi 80 để làm giấy chứng nhận cho một bản dịch, ông hậu sinh khả úy Cao Việt Dũng của ông lấy “4 lần xem đi xem lại” để chứng tỏ sự cẩn trọng. Thưa ông rằng những con số đó đối với độc giả không có giá trị. Họ đủ nhạy bén và thông minh để phát hiện ra ngay những cục sạn to đùng mà chẳng cần gì tới 2 năm hay 4 lần cả. Vậy nên đừng nói 2 năm, dẫu có tốn 20 năm mà người nấu đã vụng thì món ăn vẫn cứ dở chứ chẳng cách nào thành ngon được.

Ông Dương Tường đang được xưng tụng ở Việt Nam theo kiểu ở trên đã cho ông là lão thành đáng kính thì ở dưới không ai được “nói đụng” tới ông, bởi vậy mà các tờ báo trong nước đều không dám nói ông sai, ông dốt, mà có chăng chỉ là “chưa đúng cần chỉnh sửa” (giống như không phải có nhiều trẻ em bỏ học mà là chúng “tự nguyện không đến trường”, không phải thanh niên thất nghiệp mà là “chưa được bố trí việc làm”, không phải dân oan biểu tình mà là “quần chúng khiếu kiện đông người”, vân vân và vân vân…). Vậy nên dù sự thật về ông Dương Tường có thế nào đi nữa thì chắc cũng chỉ có một mình ông biết, bất cứ ai dám nói ông cũng đều là tấn công cá nhân chẳng đáng màng tới, như thể ông đang ngồi rung đùi thách thức sau khi vừa chỉnh tề khăn áo ra mắt kiệt tác dịch dọt của ông rằng “còn cả chục lỗi cần sửa đó (đố chúng mày tìm ra!)”. Âu đó cũng là một thực trạng không có gì lạ ở đất nước này.

Diên Vỹ

_________________________

Link tham khảo các bài viết có liên quan:

[1]Phân tích những lỗi dịch sai của Dương Tường trong “Lolita”:

Linh Hương (Lavender): Những lỗi dịch trong bản dịch Lolita của Dương Tường (phần 1) – (phần 2) – (phần 2.1)
James Nguyễn: “Miền Columbia” có lẽ sẽ là một “phép ẩn dụ” khác của ông Dương Tường?
[2]Bài viết của Toàn Phong: “Trên dòng kẻ chấm” và chuyện dịch thuật của Dương Tường

[3]Bài viết của Phạm Anh Tuấn: “Lolita” và những quý ông… nông nổi giếng khơi?!

[4]Dương Tường trả lời phỏng vấn vietnamnet: Dịch giả Dương Tường: “Lolita” còn nhiều sai sót.

BÀI 2: NHÃ NAM VÀ CÁC TỔNG BIÊN TẬP

MIỀN DỊCH HẠCH

Như tôi được biết, trước khi có sách bị thu hồi ông Cao Việt Dũng là trưởng ban dịch thuật của công ty Nhã Nam, nay chức vụ này do ông Trần Tiễn Cao Đăng chịu trách nhiệm. Trong bài này tôi xin trình bày vài suy nghĩ của tôi về hai người, một người đã và một người đang, ngồi ở vị trí này; sau đó là về công ty nơi họ đang làm việc.

2.1 Ông Cao Việt Dũng

Tôi đã phải rất đắn đo trước khi viết về ông bởi lẽ tôi thực sự không muốn đào bới thêm vết thương (nếu có) trong ông lúc này. Nhưng tôi nhận thấy trên thực tế ông đã chọn thái độ đứng ngoài cuộc mổ xẻ này từ đầu và nay lại tiếp tục miệt mài với công việc mà ông cho là đáng quan tâm hơn: blogging. Do đó, là một người đã từng đánh giá cao ông, tôi thấy mình hoàn toàn có quyền trình bày những suy nghĩ dưới đây.

Tôi đã từng rất hy vọng ở ông với tuổi trẻ, tài cao, học rộng (Google cho biết: ông mười bốn tuổi đã dịch “Sản nghiệp nhà Rougon”, học cấp 3 tại trường chuyên Hà Nội-Amsterdam, tốt nghiệp đại học Ngoại thương rồi du học Pháp tại École Normale Supérieure de Paris [nơi Phạm Duy Khiêm và Trần Đức Thảo từng theo học] và Đại học Sorbonne) ông đã không chọn con đường trở thành giám đốc như bao người mà lại chọn con đường dịch thuật với đủ mọi thách thức và thua thiệt. Tôi đã từng mơ: với ông người ta có thể thấy lại một Bùi Giáng hay một Phạm Công Thiện. Nhưng hôm nay thì tôi đành phải hết sức thất vọng mà đặt câu hỏi về ông như thế này: Làm sao mà một người có trình độ học vấn như ông lại có thể phạm những lỗi ngớ ngẩn đến như vậy về Việt văn và Pháp văn? [1] Tôi xin cam đoan rằng nếu có phải giả bộ ngốc nghếch thì tôi cũng không thể nào viết ra được những câu văn gây cười như thế bằng tiếng mẹ đẻ. Hai “cái trường rất lớn” ở Hà Nội có thể tuyển ông vào học, các nhà xuất bản trong nước có thể ẩu tả in sách của ông, bảy trăm tờ báo trong nước có thể hùa theo tán tụng ông, những việc này không có gì lạ. Nhưng chẳng lẽ cả hai cái trường danh tiếng thế giới kia cũng u mê mà cấp học bổng và công nhận tốt nghiệp cho một người không vững văn phạm, không phân biệt nổi đâu là động từ être, đâu là động từ suivre, không biết “le bassin de l’Arsenal” là bến thuyền, “un grenier avec une verrière” là cái tầng áp mái, “la Très Grande Bibliothèque” là Thư Viện Quốc Gia hay sao? Ai có thể tin nổi?

Vậy nên tôi lại buộc lòng phải nghi ngờ:

1. Có thật ông Cao Việt Dũng đã du học và tốt nghiệp tại hai trường danh tiếng ở Pháp không?

2. Có thật chính ông Cao Việt Dũng là người đã dịch những cuốn sách đầy lỗi kia không?

Google cho biết ông Cao Việt Dũng đã dịch hơn 20 cuốn, nếu có được sự kiểm tra lại toàn bộ những dịch phẩm này và cho kết luận rằng cả 20 cuốn ấy đều mắc lỗi sai như những cuốn đang được phân tích trên Tiền Vệ thì tôi không còn gì để nghi ngờ về khả năng dịch thuật của ông Cao Việt Dũng nữa. Nhưng nếu kết quả kiểm tra là những cuốn ấy không sai, là rất tốt, thì tôi ngờ rằng những cuốn sai này không phải do ông Cao Việt Dũng dịch, mà ông Cao Việt Dũng đã đưa cho người khác làm rồi ký tên vào. Hà cớ gì người dịch là đàn ông mà vừa trông thấy chữ “intestin” lại có thế nghĩ ngay tới cái tử cung của phụ nữ? Phải chăng người dịch này là phụ nữ, nên sẵn đó cho “sadisme” thành “bạo dâm” luôn mà quên béng rằng hai nhân vật trong ngữ cảnh là mẹ và con gái? Phải chăng chính người phụ nữ này mới là người ấm ớ cả Việt văn và Pháp văn nên mọi hành vi văn chương với người này chẳng có ý nghĩa gì hết, câu văn ngang phè phè mà vẫn cứ phang ra được?

Nếu kết quả kiểm tra trả lời cho 2 nghi ngờ trên của tôi là: ông Cao Việt Dũng có học và tốt nghiệp tại hai trường danh tiếng ở Pháp, chính ông là người đã dịch hơn 20 cuốn đầy lỗi, thấy chữ “l’intestin” là ông nghĩ ngay tới cái tử cung của phụ nữ; thì tôi lại buộc phải có nghi ngờ thứ ba:

3. Thần kinh tư duy của ông Cao Việt Dũng hoạt động không bình thường?

Tôi không hề có ý muốn các nghi ngờ của tôi trong loạt bài này là sự thật, vì không có những sự thật ấy thì những gì mà những người có tên nêu ở đây đã làm cũng đủ khiến cho sự thất vọng về họ lên đến đỉnh điểm rồi. Tôi xin phép được nói về sự thất vọng ấy ở bài sau.

2.2 Ông Trần Tiễn Cao Đăng

Người ta gọi ông là hiệp sĩ từ sau khi ông phát hiện ra “thảm họa dịch thuật” (từ dùng của chính ông): cuốn “Mật mã Da Vince” do bà Đỗ Thu Hà dịch, vào năm 2005.[2] Rồi người ta lại thấy ông nổi giận khi dư luận trách cứ ông đã không lên tiếng về việc dịch trật của ông Cao Việt Dũng:[3]

“Chỉ những kẻ rất thiếu sự khoan dung thì mới, một cách hả hê, ngoáy sâu vào nỗi đau của một người là cảnh sát, từng đích thân truy bắt và trừng trị nhiều tội phạm, lại là cha của một đứa con tội phạm.

Những kẻ như thế chắc chắn không bao giờ thèm biết rằng người cha đó, khi đối mặt đứa con ấy, đã muốn giết nó như thế nào và phải tự ngăn mình làm điều đó như thế nào.

Tôi việc gì phải nói cho họ biết tôi đã hét to như thế nào khi làm việc với các biên tập viên Nhã Nam chịu trách nhiệm chính về “Bản đồ và vùng đất”.

Việc gì tôi phải nói cho họ biết tôi đã trao đổi những gì với Cao Việt Dũng, với tư cách cùng là người của Nhã Nam, và với tư cách dịch giả đồng nghiệp.

Nói cho họ làm cái gì? Họ không có tư cách để biết những chuyện đó.”

Tôi rất muốn tin là ông Trần Tiễn Cao Đăng nói thật, rằng ông đã phải “hét to như thế nào khi làm việc với các biên tập viên Nhã Nam chịu trách nhiệm chính về “Bản đồ và vùng đất”, và tôi muốn được nghe ông cũng hét to như thế với “Hạt cơ bản”, “Vô tri”, “Quả táo vàng của ham muốn vĩnh cửu”. Nhưng dẫu cho ông có hét to gấp mười lần thế thì cũng chỉ có những biên tập viên ở công ty Nhã Nam nghe thấy mà thôi, chứ thiên hạ bên ngoài làm sao mà biết như dạo nào ông “hét” bà Đỗ Thu Hà! Giá ông cũng làm như hồi đó là lên tiếng trên báo chí đòi “loại bỏ vĩnh viễn những thảm họa đó khỏi đời sống văn học”,[2] khi các biên tập viên dốt nát và ương bướng của Nhã Nam không chịu nghe lời ông mà sửa sai thì ông khẳng khái dứt áo bỏ đi khỏi công ty này. Nếu ông làm được một trong hai việc đó thì tôi tin độc giả sẽ tôn thờ ông là hiệp sĩ đến suốt đời! Nhưng trên thực tế không ai biết ông đã nói gì, làm gì lúc đó; chỉ thấy ông bây giờ ngồi vào cái ghế của ông Cao Việt Dũng.

Vì độc giả chỉ thấy ông im lặng nên họ có quyền nghĩ ông là người “ăn cây nào rào cây nấy”, là người “ngậm miệng ăn tiền”, là anh chàng hiệp sĩ đã “bán mình” và họ phải đặt dấu hỏi về vai trò trách nhiệm của ông. Thấy vậy, ông liền hằn học phát biểu rằng họ là những kẻ thiếu khoan dung không có tư cách để biết rằng ông đã hét to với các biên tập viên và đã trao đổi với ông Cao Việt Dũng những gì. Như tôi đã nói ở trên: ông chỉ “hét với nhau” ở trong phòng làm việc và nói chuyện riêng với ông Cao Việt Dũng thì làm sao người ngoài biết được! Và nữa, từ “khoan dung” chỉ dùng để chỉ thái độ rộng lượng đối với người biết nhận lỗi. Còn ông, ông mắng người phê phán mình ngay từ câu đầu tiên thì họ có thể “khoan dung” với ông bằng cách nào?

Thái độ hằn học này của ông đã chứng tỏ ông không chỉ hết sức vô trách nhiệm mà còn rất vô ơn nữa, bởi những người “thiếu khoan dung không có tư cách” ấy chính là những người đã ủng hộ ông, đã tôn xưng ông là hiệp sĩ, đang bỏ tiền ra mua sách của Nhã Nam và đóng góp cho Nhã Nam những điều mà không một nhân viên nào của Nhã Nam làm được!

Khi người ta phát hiện ra vụ “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm”, thì ông Trần Tiễn Cao Đăng tiếp tục có phản ứng:[3]

“Nói gọn, đây không phải là một lỗi dịch sai; cùng lắm nó chỉ là một điểm có thể tranh luận. Trong giới dịch thuật, người ta phân biệt hai khái niệm này rất rõ. Chỉ nêu một điểm này ra và cứ bám vào đó mà khăng khăng nói rằng “ngay cả một dịch giả lão thành như Dương Tường cũng dịch có lỗi”, rồi thì nối kết chuyện đó với tình trạng “dịch loạn”, “dịch ẩu” mà dư luận đang quan tâm trong thời gian gần đây, đó là một việc làm thiếu chín chắn, thiếu công tâm.”

“Bản thân tôi, trước khi nói rằng một cuốn sách nào đó dịch sai, tôi phải đọc kỹ bản dịch, đọc kỹ bản gốc (dĩ nhiên là phải dựa trên điều kiện tôi nắm chắc ngôn ngữ của bản gốc), đối chiếu hai văn bản hết sức kỹ lưỡng, để lọc ra một con số đủ lớn những chỗ mà tôi tin chắc là lỗi – trên cơ sở sự suy xét, thẩm định thấu đáo, khách quan hết sức có thể của mình. Chỉ khi đó tôi mới tự cho phép mình kết luận đó là một bản dịch không tốt, hay một “thảm họa dịch thuật”, cụm từ tôi đã dùng một lần duy nhất (và lúc tôi dùng nó, tôi không thể nào lường trước nó lại trở thành một khái niệm được nhiều người dùng lại đến như vậy).”

“Tác giả những bài báo có dụng ý gộp chung “Lolita” vào hàng những cuốn “dịch loạn” (ở đây tôi muốn mở dấu ngoặc: “dịch loạn” là một cụm từ một số người hay dùng, nhưng bản thân tôi không muốn dùng) rõ ràng là đã không làm việc đó – không hiểu là do họ thấy không cần làm hay là họ không có khả năng làm. Họ đã không hề làm cái việc đáng ra họ phải làm: trước khi gộp chung “Lolita” vào cái họ gọi là các sách “dịch loạn” khác, họ phải mổ xẻ bản dịch đó đến nơi đến chốn như tôi vừa nói cái đã. Nếu họ không đủ sức làm thế, họ có thể mời một chuyên gia, một dịch giả chuyên nghiệp, để bảo đảm sự khách quan và cơ sở khả tín của bài viết. Họ không làm thế. Việc duy nhất họ làm là đi cóp cái đoạn viết về cụm “on dotted lines” ấy từ một diễn đàn trên mạng, thêm thắt dăm ba dòng, biến báo đôi ba chỗ, thế là thành bài viết, thành sự kết luận rằng “Lolita” có lỗi. Đó là một kết luận hồ đồ, kết quả của một cách làm việc thiếu ý thức trách nhiệm.”

“Lolita” là một trong những bản dịch văn chương nước ngoài ra tiếng Việt công phu và xuất sắc nhất mà tôi được đọc trong nhiều năm qua. Và tôi chân thành mong rằng tất cả mọi người, nhà báo cũng như độc giả, trước khi hùa theo ai đó lên tiếng này nọ về “Lolita”, hãy làm cái việc đáng làm trước hết là đọc kỹ nó, với tâm thế rộng mở, không định kiến.”

Trong đoạn trích này ông Trần Tiễn Cao Đăng khẳng định như sau:

1. “Trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” không phải là một lỗi dịch sai, cùng lắm chỉ là một điểm có thể tranh luận.

2. Trước khi nói một bản dịch là sai, ông Trần Tiễn Cao Đăng phải đọc kỹ bản dịch và bản gốc để đối chiếu. Những người không làm được như thế mà nói nọ nói kia là hồ đồ, thiếu ý thức trách nhiệm.

3. Ông Trần Tiễn Cao Đăng không chấp nhận việc gộp cuốn “Lolita” vào danh sách những cuốn dịch loạn.

4. “Lolita” là một trong những bản dịch văn chương nước ngoài ra tiếng Việt công phu và xuất sắc nhất mà ông Trần Tiễn Cao Đăng được đọc trong nhiều năm qua.

Tôi xin đáp lại những ý trên của ông Trần Tiễn Cao Đăng như sau:

1. Nếu “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” không phải là một lỗi dịch sai thì những kiểu dịch như “miền Columbia”, hàm ý cho cha Humbert làm trai bao, “cái miệng Nam tiến”, hay cho bé Lolita nằm tơ hơ ngoài “piazza”- quảng trường (?!) (và còn rất nhiều nữa) có phải là sai không, hay cũng chỉ là một điểm đáng tranh luận? Kiểu dịch như thế đã đủ để chứng minh rằng ngay cả một dịch giả lão thành như Dương Tường cũng dịch có lỗi (thậm chí sai bét nhè) hay chưa? Đó là tôi còn chưa nói đến những kiểu diễn dịch tiếng Việt tối tăm như “ngọn lửa nơi hạ bộ” hay “phòng thí nghiệm tâm trí”. Độc giả không chỉ bám vào “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” để đánh giá Lolita, “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” chỉ là một cách diễn dịch ngây ngô khởi đầu để họ phải mua bản tiếng Anh về đối chiếu rồi nhận chân ra năng lực của người dịch mà thôi. Cho đến nay họ vẫn tiếp tục chỉ ra hàng đống lỗi ngớ ngẩn tương tự đấy. Sự thật thì ai mới là người chỉ nêu một điểm này ra rồi khăng khăng nói?

2. Đọc đoạn này thì tôi hiểu rằng ông Trần Tiễn Cao Đăng đã đọc kỹ bản dịch, đã mổ xẻ nó đến nơi đến chốn và ông không thấy nó sai, với ông thì “Lolita của Dương Tường là một trong những bản dịch văn chương nước ngoài ra tiếng Việt công phu và xuất sắc nhất mà ông được đọc trong nhiều năm qua”. Vậy ông có thấy “miền Columbia” sờ sờ ngay trang đầu không? Với những phân tích của người đọc trong và ngoài nước đang rất sôi nổi trên trang Tiền Vệ thì nhận xét của ông có xác đáng không? Với tư cách là tổng biên tập của Nhã Nam, ông hết lời ca tụng một dịch phẩm trật lất ngay ở trang đầu tiên và còn tiếp tục trật lất ở những trang sau nữa, vậy đó có phải là thái độ hồ đồ, thiếu ý thức trách nhiệm không? Có phải là một việc làm thiếu chín chắn, thiếu công tâm không?

3. Với những lỗi dịch sai như thế thì Lolita có đáng bị xếp vào danh sách dịch loạn hay không? Nếu ông vẫn nhất quyết không chịu thì tôi sẽ đưa nó vào danh sách “dịch hạch, dịch tả hay dịch vật”, chắc ông vừa lòng? “Dịch loạn” là một cụm từ được ông/bà Hà Thúc Lang lần đầu tiên dùng để chỉ những lỗi dịch thuật không thể chấp nhận được, cũng giống như cụm từ “thảm họa dịch thuật” của ông mà thôi. Sao ông phải tránh không nói thẳng ra là trang Tiền Vệ đã đăng cụm từ “dịch loạn” mà chỉ nói “một số người dùng”, trong khi bài ông “hét” về “thảm họa dịch thuật” cách đây 7 năm đã được ông gửi đăng trên trang Talawas?

4. Công phu (nghe nói ông Dương Tường đã tốn 2 năm để dịch) và xuất sắc (do ông Trần Tiễn Cao Đăng đánh giá) mà ngay những trang đầu tiên đã lộ ngay ra cái trình độ thảm hại của người dịch vậy sao?[4]

Không biết thật sự ông hiệp sĩ có “làm cái việc đáng làm trước hết là đọc kỹ nó, với tâm thế rộng mở, không định kiến” hay không mà dám lên mặt bảo ban thiên hạ đừng có mà “hùa theo ai đó” lên tiếng này nọ về “Lolita” do lão thành dịch giả của ông công phu rị mọ? Tôi xin một lần nữa nhắc cho ông nhớ rằng những người mà ông vừa mỉa mai rằng “hùa theo” và “ai đó” ấy chính là những độc giả đã và đang lên tiếng về cái sự dịch loạn, cũng chính nhờ sự lên tiếng rất xác đáng của họ mà Nhã Nam đã phải thu hồi 1 trong nhiều cuốn dịch bậy. Chính họ, những độc giả đã bỏ tiền ra mua sách nuôi sống công ty Nhã Nam và để Nhã Nam có tiền trả lương cho ông, chứ không phải bất cứ một nhà văn, một nhà báo, một nhà phê bình hay một dịch giả nào như ông ở cái đất nước này! Đường đường là trưởng ban biên tập mà ông không những không thấy được cái sai thù lù trên sách của công ty ông in ra mà còn tâng bốc nó lên tận mây xanh, khi bị phê phán thì giãy nảy lên bênh lấy bênh để một cách đáng xấu hổ rồi xấc xược lên mặt bề trên mà phủ đầu thiên hạ. Với năng lực và nhân cách ấy, ông lấy tư cách gì mà có thể tự cho mình ung dung ngồi vào cái ghế của người tiền nhiệm?

Trong một nỗ lực cuối cùng để dẹp yên dư luận, ông Trần Tiễn Cao Đăng viết:[3]

“Một lời cuối cùng cho tất cả những ai còn muốn nói gì đó với tôi về chuyện này:
Việc quan trọng nhất của tôi không phải là nhảy chồm chồm lên và la hét bất cứ khi nào có một bản dịch tồi xuất hiện trên văn đàn.
Tôi có những việc quan trọng hơn thế nhiều.
Thời gian của cuộc đời tôi cần phải dành cho những việc nào hơn, điều đó tôi biết và không cần ai khác biết.
Càng không cần ai chỉ dạy tôi về điều đó.
Về bản dịch của Cao Việt Dũng, một mình Hà Thúc Lang là đủ.”
Thế là xong. Hết. Thiên hạ cứ ngồi đấy chờ những Hà Thúc Lang đi, còn ông Trần Tiễn Cao Đăng thì có nhiều việc quan trọng hơn đáng làm, biết mười mươi là cộng sự sai đấy nhưng ông không nói đâu. Vậy nhé!

2.3 Đầu nậu sách Nhã Nam

Tôi xin hỏi công ty Nhã Nam với những tổng biên tập là thần đồng dịch thuật và trung niên hiệp sĩ như thế, rồi giao tác phẩm cho những lão thành dịch giả bất khả xâm phạm kia thì có còn xứng đáng được sự tín nhiệm của độc giả nữa không? Dường như người đứng đầu công ty không có một chút kiến thức nào về văn chương học thuật cả mà chỉ biết phó mặc toàn bộ cho những người nổi tiếng để họ mặc sức tung hoành, còn mình thì chỉ làm công việc của một nhà kinh doanh thuần túy bán sách kiếm lời, khi sự việc vỡ lở mới lúng túng tìm cách chữa cháy, hay tệ hơn nữa là “mất bò mới lo làm chuồng” mà cái “Hội đồng thẩm định” là một ví dụ. Hội đồng thẩm định ấy gồm những ai? Họ có hiểu biết chuyên sâu nào trong lĩnh vực dịch thuật không, có dịch được tác phẩm nào có giá trị không? Nhã Nam hãy trả lời cụ thể đi, đừng đem cái “nhà xuất bản văn học” ra dọa độc giả nữa. Tôi có nhận xét rằng không một biên tập viên nào ở Nhã Nam dám “biên tập” các ông Cao Việt Dũng hay Dương Tường cả, bởi các tên tuổi này đã được tôn vinh là “đỉnh cao” rồi, là giấy kiểm định chất lượng cho bản dịch rồi, dễ ai có được cái CV như ông Cao Việt Dũng hay “nửa thế kỷ dịch thuật” như ông Dương Tường mà dám bảo họ sửa! Vậy nên khi họ đưa bản dịch tới là Nhã Nam đem in luôn, chứ nếu chỉ cần đưa cho một biên tập viên có trình độ ngôn ngữ trung bình đọc lại thôi ắt cũng phải thấy ngay những câu văn tiếng Việt kỳ quái, vô nghĩa, chỉ có tác dụng gây cười ấy.[1] [4]

Tại sao Nhã Nam chỉ thu hồi một cuốn “Bản đồ và vùng đất” trong khi có ít nhất ba cuốn khác cũng sai trầm trọng không kém? Nhã Nam đã phải chịu nhận là sai và “quyết định tiến hành hiệu đính bản dịch cho lần tái bản ngay sau đây” đối với cuốn “Vô tri”,[5] thế còn số sách dịch sai phát hành lần trước đã bán rồi thì sao? Không thấy Nhã Nam nói gì đến quyền lợi của độc giả bị thiệt hại cả, họ sẽ phải bỏ tiền ra mua lần nữa và hồi hộp đem về đọc xem nó…có sai không hay sao? Liền sau “Bản đồ và vùng đất” là “Lolita”, vậy thì sẽ có bao nhiêu cuốn sách dỏm tương tự mà Nhã Nam sẽ phát hành trong tương lai? Phải chăng những cuốn sách khác đã phát hành rồi đang được coi như ổn chỉ vì chưa có ai phân tích là chúng sai mà thôi? Độc giả-những khách hàng bỏ tiền ra mua sách để Nhã Nam có được tên tuổi như ngày nay-chỉ là những nạn nhân tiềm ẩn về cả vật chất lẫn tinh thần, là lũ ngốc để bị dụ khị, là cái bung xung để hứng những lời đe nẹt theo kiểu “trứng đừng đòi khôn hơn vịt!” hay “đừng vì một phép tu từ mà quay lưng lại với cả kiệt tác!” (họ là “thượng đế” mà vẫn bị bắt phải “quay” dưới sự cho phép thì mới được yên!); bị coi như những kẻ ngồi lê đôi mách tầm thường chỉ biết điền đơn xin cho con đi học chứ không biết gì về văn chương bóng bẩy,[6] là “nhân tố chính có khả năng làm thui chột hay thậm chí giết chết nhiệt tình làm việc của giới dịch giả gây thiệt hại cho toàn thể cộng đồng”,[3] vân vân, phải không? Đến thời điểm hiện tại, thực tế đã chứng minh những phản ứng và phê phán của độc giả là xác đáng, Nhã Nam có thấy cần phải lên tiếng xin lỗi và bảo vệ thanh danh cho họ, đồng thời nêu đích danh những người có thái độ trịch thượng đã kết án họ để tránh những việc tương tự có thể bị lặp lại không?

Nếu Nhã Nam vẫn không có những ứng xử cần thiết mà chỉ biết đưa ra những thông cáo như thế này[5] trong hiện tại cũng như tương lai thì tôi có ba đề xuất để Nhã Nam lựa chọn như sau:

1. Trước khi phát hành một bản dịch chính thức, Nhã Nam hãy phát hành một bản không chính thức để độc giả có thể thoải mái góp ý chỉnh sửa (đưa lên internet để khỏi tốn tiền giấy in). Sau khi việc chỉnh sửa đã hoàn thành rồi, Nhã Nam phải tuyển dụng (những) độc giả có những đóng góp xác đáng ấy vào làm việc trong ban biên tập thay thế (những) biên tập viên được phân công chịu trách nhiệm với bản dịch đó nhưng đã không làm tròn bổn phận, kể cả chức vụ tổng biên tập. Cách thanh lọc này sẽ giúp Nhã Nam dần dần có được một đội ngũ biên tập đáng tin cậy. Nhã Nam có công nhận những người có bài đăng trên Tiền Vệ phân tích việc dịch sai[1] [4] là những độc giả đang làm rất tốt công việc của người biên tập không?

2. In sách ra và ghi rõ “Chỉ bán cho những độc giả sẵn sàng nhắm mắt tâng bốc như Toàn Phong, Phạm Anh Tuấn và Trần Tiễn Cao Đăng”.

3. Đừng làm sách văn học bán nữa mà nên chuyển qua kinh doanh mặt hàng khác, bởi bán thứ văn chương nghệ thuật dỏm thì cũng đầu độc tâm hồn và cảm xúc chẳng khác gì bán thức ăn độc gây bệnh chết người.

Nếu Nhã Nam không thể có đủ can đảm và lựa chọn dứt khoát để làm một trong ba việc trên mà vẫn giữ thái độ đối phó như hiện nay thì tôi là một khách hàng của Nhã Nam sẽ buộc phải hành xử như sau:

– là người đi mua sách mà vừa lật ra đọc ngay trang đầu tiên đã thấy cái kiểu diễn dịch “miền Columbia” thì tôi biết ngay trình độ của người dịch và tôi liệng cuốn sách đó qua một bên luôn chứ không phí thì giờ mà suy diễn rằng đó là phép ẩn dụ của kiệt tác!

– là người bị hại khi mua phải sách dỏm của Nhã Nam thì tôi có quyền kiện ra tòa đòi bồi thường và yêu cầu Nhã Nam đuổi việc những người có trách nhiệm mà bất tài kém đức!

– là người biết kính phục và ngưỡng mộ các dịch giả văn học miền Nam năm xưa và được vun trồng bằng dòng văn chương ấy, tôi tuyên bố tránh xa cái miền dịch hạch – dịch tả – dịch vật của các ông!

Diên Vỹ

NHỮNG LỖI DỊCH TRONG BẢN DỊCH LOLITA của DƯƠNG TƯỜNG

– Tác giả: LINH HƯƠNG ( Lavender ) – nguồn: Tiền vệ.org.

Ngoài những lỗi dịch ngay trong các dòng đầu tiên của bản dịch Lolita của cụ Dương Tường mà mọi người đã chỉ ra (Miền Columbia, dòng kẻ bằng những dấu chấm,…) còn nhiều lỗi khác, mà tôi sẽ dần dần thống kê lại trong các bài viết sau. Hiện nay tôi chưa đọc được hết toàn bộ bản dịch, nhưng trong những chương đầu cũng rất nhiều vấn đề. Bài đầu tiên này tôi xin phép đề cập đến các lỗi dịch sai từ, làm hỏng toàn bộ câu văn.

Ví dụ 1:

Chương 2:

Nguyên bản:

Elderly American ladies leaning on their canes listed towards me like towers of Pisa. Ruined Russian princesses who could not pay my father, bought me expensive bonbons.

Bản dịch DT:

Những bà già người Mĩ chống gậy ngả người về phía tôi như những tòa tháp nghiêng Pisa. Những bà quận chúa Nga lụn bại, không còn khả năng để bao cha tôi, mua cho tôi những gói kẹo đắt tiền.

Lời bình: Những bà quận chúa Nga không trả được tiền thuê khách sạn cho cha của Humbert (ông là chủ của khách sạn), chứ đâu phải là trai bao, là điếm đực đâu, mà lại nhận tiền bao của phụ nữ? Dịch thế này làm cho người đọc có ấn tượng xấu về cha của Humbert và hiểu nhầm về tuổi thơ của anh ta (sống cùng người cha là trai bao)

Ví dụ 2:

Chương 3, ngay dòng đầu tiên:

Nguyên bản:

Annabel was, like the writer, of mixed parentage: half-English, half-Dutch, in her case.

Bản dịch DT:

Giống như tác giả những dòng này, Annabel cũng là con lai: bố Anh, mẹ Hà Lan.

Lời bình: Tác giả viết Annabel là con lai, nửa Anh, nửa Hà Lan. Tại sao phải dịch thành bố Anh, mẹ Hà Lan?

Ví dụ 3:

Chương 3:

Nguyên bản:

and then I see Annabel in such general terms as: “honey-colored skin,” “think arms,” “brown bobbed hair,” “long lashes,” “big bright mouth”

Bản dịch DT:

tôi hình dung Annabel dưới dạng vẻ có thể mô tả bằng những từ chung chung như: “da mật ong”, “hai cánh tay mảnh dẻ”, “tóc nâu bồng”, “mi dài”, “miệng rộng tươi rói”)

Bình luận: Bobbed hair là tóc ngắn, không hiểu dịch giả nhầm thế nào qua tóc bồng?

Ví dụ 4:

Chương 5, ngay dòng đầu tiên,

Nguyên bản:

The days of my youth, as I look back on them, seem to fly away from me in a flurry of pale repetitive scraps like those morning snow storms of used tissue paper that a train passenger sees whirling in the wake of the observation car. In my sanitary relations with women I was practical, ironical and brisk.

Bản dịch DT:

Những ngày thanh xuân của tôi, khi tôi nhìn lại, dường như bay khỏi tôi trong một xoáy lốc những mảnh nhờ nhạt lặp đi lặp lại không cùng, tựa những mớ giấy lụa nhàu nát quay cuồng thành một cơn bão tuyết ban mai mà một hành khách ngồi toa quan sát(1) có thể nhìn thấy phấp phới đằng sau đoàn tàu. Trong những quan hệ mang tính vệ sinh với đàn bà, tôi bao giờ cũng thực dụng, mỉa mai và nhanh gọn.

Lời bình: Dịch sai chữ used (dùng rồi), thành nhàu nát. Làm hỏng cái hay của đoạn văn. Nabokov ví von các quan hệ của Humbert với phụ nữ chỉ mang tính vệ sinh, và ký ức về những cái quan hệ đó giống như những mảnh giấy vệ sinh, giấy lau dùng rồi, bay như cơn bão sau toa tàu. Trên cái nền ký ức không sạch sẽ đó, thì hình ảnh Lolita và các tiểu nữ thần mới hiện lên trong sáng và đẹp đẽ. Dịch thành nhàu nát vừa sai, vừa dở.

Ví dụ 5:

Chương 5,

Nguyên bản:

Overtly, I had so-called normal relationships with a number of terrestrial women having pumpkins or pears for breasts

Bản dịch DT:

Bề ngoài, tôi có những quan hệ gọi là bình thường với một số phụ nữ trần tục vú to như quả bầu hay trái lê;

Lời bình: pumpkin là quả bí ngô, không hiểu sao dịch thành quả bầu! Nên dịch thành “phụ nữ trần tục vú như quả bí ngô hay trái lê”, vì ý Nabokov nói là HH quan hệ với nhiều loại phụ nữ khác nhau, có người vú (to) như quả bí ngô, có người (nhỏ) như trái lê.

Ví dụ 6:

Ngay đầu chương 6,

Nguyên bản:

Had I not somehow tampered with her fate by involving her image in my voluptas? Oh, it was, and remains, a source of great and terrible wonder.

Bản dịch DT:

Cách nào đó, liệu tôi có tác động gì đến số phận của em bằng việc lồng hình ảnh em vào những khoái lạc của tôi? Ôi, điều đó, đối với tôi, đã và vẫn còn là một nguồn tạo ra sự kì diệu lớn lao và đáng sợ.

Lời bình: Wonder ở đây không có nghĩa kỳ diệu. Ngoài nghĩa tra từ điển ra là kì diệu, kì quan như Vịnh Hạ Long, thì nó còn nghĩa hay dùng khác là sự ngạc nhiên, sự kinh ngạc, sự hoài nghi! ( I wonder how, I wonder why). Và ở chỗ này, Nabokov dùng great and terrible wonder với nghĩa sự hoài nghi to lớn và đáng sợ (vì đang lo lắng “liệu tôi có tác động gì đến số phận của em…”). Sự kì diệu thì liên quan gì ở đây?

Ví dụ 7:

chương 8:

Nguyên bản:

and presently, instead of a pale little gutter girl, Humbert Humbert had on his hands a large, puffy, short-legged, big-breasted and practically brainless baba.

Bản dịch DT:

thay vì một gái vỉa hè trắng trẻo, Humbert Humbert phải hứng trên tay một cái baba* (bánh baba) bự, phốp pháp, chân ngắn, vú to và hầu như rỗng óc.

Lời bình: Một cái bánh làm sao mà chân ngắn vú to và rỗng óc được? Baba ngoài nghĩa là một cái bánh ra, nó còn nghĩa rất hay được dùng (cả trong tiếng Pháp và tiếng Nga) để chỉ một người phụ nữ già, hay là một phụ nữ nói chung, với nghĩa xấu.

Ví dụ 8:

Đầu chương 8,

Nguyên bản:

Although I told myself I was looking merely for a soothing presence, a glorified pot-au-feu, an animated merkin,

Bản dịch DT:

Mặc dù tôi tự bảo mình chỉ kiếm tìm một sự hiện diện có tính xoa dịu, một pot-au-feu* (món thịt hầm) nâng cấp, một nạm lông hĩm giả linh hoạt,

Lời bình: Merkin có nhiều nghĩa, trong đó nghĩa phổ biến nhất là túm lông giả cho bộ phận sinh dục nữ (và thậm chí cả nam). Ngày xưa gái điếm hay cạo hết lông vùng kín, và khi bị bệnh (lậu, giang mai) thì họ đeo túm lông giả này để che đi các vết thương ở bộ phận sinh dục. Ngày nay, merkin còn là một món trang sức, một phụ kiện thời trang cho một số người, trong một số trường hợp đặc biệt nào đó.

Tuy nhiên ngoài nghĩa trên, nó còn có nghĩa là bộ phận sinh dục nữ giả, thậm chí có một nghĩa hẹp nữa, nói lóng về người Mỹ (American). Trong văn cảnh này, thì cụ Dương Tường chỉ tra từ điển thấy cái nghĩa hay dùng nhất của merkin, nhưng chữ cụm lông hĩm giả linh hoạt khó hiểu và chẳng liên quan gì đến hình dung của một người đàn ông (như Humbert) về vợ. Nghĩa của merkin ở đây là bộ phận sinh dục nữ giả, và animated markin, có thể coi là một cái bím (hĩm, bướm, lxx,…) giả sống động. Ý của Nabokov là gì? Người đàn ông độc thân và ám ảnh tình dục bệnh hoạn như Humbert, luôn đi tìm sự thoả mãn tình dục qua gái điếm và sex toy (bao gồm những cái bím giả). Khi anh ta đi lấy vợ, thì một trong những cái anh ta muốn tìm kiếm, là một cái bím sống động, chứ không phải nhàm chán đơn điệu như những cái bím giả kia.

Ngoài ra, dịch soothing presence thành một sự hiện diện có tính xoa dịu, vừa thừa chữ một, vừa không thoát ý. Dịch a glorified pot-au-feu thành một món thịt hầm nâng cấp, cũng khó hiểu, và không đúng nguyên bản.

Đây mới chỉ là các lỗi lớn thuộc nhóm lỗi hiểu sai từ, ngay trong vài chương đầu tiên của Lolita. Chắc hẳn nếu đọc tiếp thì sẽ còn nhiều lỗi dạng này nữa. Bài sau tôi sẽ đi vào những lỗi “dịch mà như chưa dịch” của bản dịch Lolita hiện nay.

Ngoài nhóm lỗi dịch sai hoàn toàn từ tiếng Anh, làm cho câu văn khó hiểu và lủng củng, mà tôi đã liệt kê một số ví dụ trong phần 1, thì bản dịch Lolita của ông Dương Tường có nhiều lỗi nhóm 2, tôi xin phép gọi là nhóm lỗi dịch mà như chưa dịch. (Mượn lời ông Nguyễn Văn Dân – Chủ tịch Hội đồng Văn học dịch, Hội Nhà văn Việt Nam – trong bài viết “ Về vấn đề sáng tạo trong dịch thuật”)[*]. Những lỗi này dễ gây tranh cãi, vì thực ra tiếng Anh rất đa nghĩa, khi dịch giả dùng một trong những từ tương đương trong từ điển để chuyển ngữ, thì khi bị phê phán, họ sẽ bao biện lỗi dịch bằng nhiều cách ngụy biện, ví dụ như nói rằng dịch như thế mới đúng với nguyên bản! Người đọc cần suy nghĩ, tư duy để cố gắng hiểu! Tuy nhiên dịch thế nào thì cũng phải nghĩ đến độc giả. Nếu độc giả không thể hiểu nổi dịch giả viết cái gì, thậm chí hiểu sai ý của bản gốc, thì tức là dịch chưa đạt.

Câu dịch “trên dòng kẻ bằng những dấu chấm” nổi tiếng như là một ví dụ điển hình cho phong cách dịch kiểu này của ông Dương Tường trong Lolita, tuy nhiên trong bản dịch này còn khá nhiều ví dụ tương tự, tôi xin liệt kê một số ví dụ, theo tôi là lỗi không thể chấp nhận được, như sau:

Ví dụ 1:

Nguyên bản tiếng Anh, chương 4:

She would try to relieve the pain of love by first roughly rubbing her dry lips against mine; then my darling would draw away with a nervous toss of her hair, and then again come darkly near and let me feed on her open mouth,

Bản dịch của Dương Tường:

Em ráng làm dịu bót nỗi khắc khoải yêu đương, trước hết bằng cách chà mạnh cặp môi khô vào môi tôi; rồi người yêu dấu của tôi rời ra với một động tác bồn chồn , hất ngược tóc ra sau gáy, rồi lại lầm lì xáp tới, hé miệng cho tôi ngốn thỏa thuê

Lời bình: Chữ nervous này là bổ ngữ cho hất tóc (toss), chứ không phải cho động tác rời ra của Lolita như ông Dương Tường dịch. Và ở đây chữ nervous có nghĩa là mạnh mẽ, dứt khoát,… chứ không phải là bồn chồn. Vì biết là bồn chồn thì khó mà bổ ngữ cho hất tóc, nên ông Dương Tường ném nó qua cho động tác khác của Annabel! Tham khảo thêm bản tiếng Nga: (chữ порывистым thay cho chữ nervous trong bản tiếng Anh)

Она старалась унять боль любви тем, что резко тёрла свои сухие губы о мои, но вдруг отклонялась с порывистым взмахом кудрей, а затем опять сумрачно льнула и позволяла мне питаться её раскрытыми устами,

Ví dụ 2:

Nguyên bản tiếng Anh, chương 10, trong đoạn văn ông McCoo đề nghị Humbert chuyển qua ở nhà bà Haze, vì nhà ông ta vừa bị cháy. Ba nhân vật trong cảnh này là ông McCoo, ông Humbert và người lái xe da đen.

Possibilities of sweetness on technicolor beaches had been trickling through my spine for some time before, and McCoo’s cousin had, in fact, sharply diverted that train of thought with his well-meaning but as it transpired now absolutely inane suggestion .

Bản dịch của ông Dương Tường:

Từ ít lâu nay, triển vọng về những giờ phút êm đềm trên những bãi biển đầy màu sắc rực rỡ đã róc rách suốt dọc sống lưng tôi và người bà con của McCoo , trên thực tế, đã làm lệch dòng suy nghĩ ấy bằng cái đề xuất thiện ý nhưng giờ đây hóa ra hoàn toàn ngu xuẩn của ông ta.

Lời bình: Người bà con của McCoo thì liên quan gì ở đây? Không hiểu? Có phải đó là anh nhân viên cũ (được nói đến ở đầu chương) hay không? Mà tại sao anh nhân viên cũ này không biết từ đâu lại nhẩy xổ vào đây để đề xuất với Humbert cái gì? Đọc tiếng Việt hàng chục lần vẫn không hiểu gì hết! Thực ra đây chính là ông McCoo, chứ có phải bà con nào của ông ấy đâu. Ông McCoo đang thiện ý đề xuất với Humbert chuyển qua ở nhà bà Haze, nhưng ông Humbert thì đang cáu kỉnh vì đang muốn ở nhà ông McCoo để còn cơ hội vuốt ve sờ mó đứa con gái 12 tuổi của ông ấy cơ!

Chỗ này nên dịch là:

[…]và ông McCoo , trên thực tế, đã làm lệch dòng suy nghĩ ấy […]

Ví dụ 3:

Nguyên bản tiếng Anh, chương 10, khi Humbert lần đầu gặp Lolita:

I was still walking behind Mrs. Haze though the dining room when, beyond it, there came a sudden burst of greenery–”the piazza ,” sang out my leader, and then, without the least warning, a blue sea-wave swelled under my heart and, from a mat in a pool of sun, half-naked, kneeling, turning about on her knees, there was my Riviera love peering at me over dark glasses.

Bản dịch Dương Tường:

Tôi còn đang đi theo bà Haze qua khỏi phòng ăn, thì bỗng thấy bừng lên cả một khoảng xanh rờn cây lá – “piazza”(1) , người dẫn đường của tôi reo lên, và rồi, bất thình lình, không hề có dấu hiệu nhỏ nào báo trước, một con sóng xanh trào dâng dưới tim tôi và kìa, quì trong một vũng nắng, gần như khỏa thân, xoay mình trên hai đầu gối, người yêu dấu ở bãi biển Riviera của tôi đang dõi mắt nhìn tôi bên trên cặp kính râm.

(1) Quảng trường.
Lời bình: Ông Dương Tường để nguyên chữ piazza, và chú thích dưới chân trang, rằng nó có nghĩa là quảng trường. Mới đọc thì thấy cũng ổn ổn, vì nó liên quan đến khoảng xanh rờn cây lá. Có lẽ Humbert đang đi cùng bà Haze qua khỏi phòng ăn, thì thấy cái quảng trường rất nhiều cây. Như vậy thì nhà bà Humbert nằm ngay cạnh quảng trường chăng? Và quảng trường ở Tây nó cũng sát nhà dân như là ở Việt Nam nhà chúng mình chăng? Suy đoán đủ các phương án, lại thấy có gì đó không ổn, vì bé Lolita đang gần như khỏa thântrong vũng nắng thì liên quan gì đến quảng trường nhỉ, chẳng lẽ bé nằm tơ hơ ở quảng trường? Mà nếu như thế, thì tại sao đoạn văn sau, Nabokov lại viết là:

Tôi chỉ biết rằng trong khi bà Haze và tôi bước xuống các bậc dẫn vào khu vườn, hổn hển, đầu gối tôi chỉ còn là bóng của đầu gối phản chiếu trong làn nước lăn tăn, và môi tôi khô như cát, và…

“Đây là Lo của tôi,” bà nói, “và đây là những bông huệ của tôi”.

“Vâng,” tôi nói, “vâng. Rất đẹp, rất đẹp, rất đẹp!”

Ông Dương Tường có lẽ tra từ điển thấy chữ piazza có nghĩa là quảng trường (google hình ảnh chữ Pizza thì sẽ thấy rất nhiều quảng trường), nhưng trong tiếng Mỹ, piazza còn có nghĩa là veranda – cái hiên nhà, nhìn ra vườn, thường là có mái che. Ông Dương Tường dịch cái hiên nhà thành quảng trường, thì chắc là người đọc không thể nào hình dung ra được khung cảnh lãng mạn lúc Humbert gặp Lolita lần đầu, và sẽ thấy đoạn văn này đầu Ngô mình Sở, ở trên là quảng trường, mà bước xuống mấy dòng thì thấy cái vườn!

Ví dụ 4:

Bản dịch của Dương Tường, cuối chương 10:

Tôi chỉ biết rằng trong khi bà Haze và tôi bước xuống các bậc dẫn vào khu vườn, hổn hển , đầu gối tôi chỉ còn là bóng của đầu gối phản chiếu trong làn nước lăn tăn, và môi tôi khô như cát, và…

“Đây là Lo của tôi,” bà nói, “và đây là những bông huệ của tôi”.

“Vâng,” tôi nói, “vâng. Rất đẹp, rất đẹp, rất đẹp!”

Theo ông Dương Tường dịch, thì độc giả sẽ hình dung ra Humbert thở hổn hển đi xuống cầu thang cùng bà Haze, vì quá khao khát bé Lolita đang bán khoả thân dưới vườn (chứ không phải quảng trường như ông Tường dịch sai nhé). Nhưng đọc thấy vô lý quá, vì Humbert vừa nhìn thấy con gái nhà người ta đã thở hổn hển thế, làm sao mà người phụ nữ, người mẹ như bà Haze không nhận ra được? Mà nhận ra thằng thuê nhà nó dâm đãng thế, thì chắc chắn bà ấy đuổi luôn rồi, làm sao có chuyện lấy nó làm chồng (trong những chương sau)).

Nguyên bản tiếng Anh thế này:

All I know is that while the Haze woman and I went down the steps into the breathless garden , my knees were like reflections of knees in rippling water, and my lips were like sand, and

“That was my Lo,” she said, “and these are my lilies .”

“Yes,” I said, “yes. They are beautiful, beautiful, beautiful.”

Xem bản tiếng Anh thấy ông Dương Tường lại dịch sai! Breathless tra google thì nó ra một nghĩa là hổn hển, vâng ạ! Nhưng mà nó còn vài nghĩa khác, ở đây breathless là định ngữ cho garden, chứ không phải là cho ông Humbert. Và breathless garden có thể hiểu là một cái vườn đẹp đến ngạt thở, (vì có bé Lolita gần như trần truồng đeo kính râm nằm đó, sao không đẹp ngạt thở cho được!).

Ngoài chỗ dịch quá sai này, ông Dương Tường chuyển ngữ câu này cũng kém: “That was my Lo,” she said, “and these are my lilies.” Nghe rất là ngân nga, Lo – Li. Tuy nhiên ông dịch thành: “Đây là Lo của tôi,” bà nói, “và đây là những bông huệ của tôi”. – hết sức là tầm thường và thô thiển. Thực ra Lilies nên dịch thành Hoa Li Ly, vừa dễ hiểu và vẫn giữ được phần nào cái hay của nguyên bản.

Ví dụ 5:

Nguyên bản tiếng Anh, chương 10:

With awe and delight (the king crying for joy, the trumpets blaring, the nurse drunk) I saw again her lovely indrawn abdomen where my southbound mouth had briefly paused; and those puerile hips on which I had kissed the crenulated imprint left by the band of her shorts

Bản dịch Dương Tường:

Vừa sợ vừa sướng (đức vua khóc vì vui mừng, kèn đồng vang dậy, bà nhũ mẫu say mèm), tôi lại nhìn thấy làn bụng yêu kiều của em thót vào ở chỗ cái miệng Nam tiến của tôi thoáng dừng lại; và cặp hông trẻ thơ trên đó tôi đã hôn lên vết lằn do dải nịt quần soọc của em để lại

Lời bình: Trong đoạn văn này, Nabokov miêu tả Humbert đang vuốt ve Lolita bằng mắt, từ trên xuống dưới, và dừng lại khi gặp làn da bụng dưới của cô bé.

Người Mỹ và người châu Âu (kể cả Nga), sống trên vùng trên của Bán cầu Bắc, gần Bắc cực, nên với họ, southbound – đi về phía Nam cũng có nghĩa là đi xuống phía dưới. Còn với người Việt thì chữ Nam tiến gợi nhớ đến ký ức về những cuộc chiến tranh, chẳng có người Việt nào hình dung được Nam tiến là… đi xuống phía dưới!

Ví dụ 6:

Chương 25, nguyên bản tiếng Anh:

stature, fifty-seven inches; weight, seventy-eight pounds; figure, linear; intelligence quotient, 121; vermiform appendix present , thank God.

Bản dịch Dương Tường:

chiều cao, một mét bốn mươi lăm; cân nặng ba mươi sáu kí; dáng thanh mảnh; chỉ số IQ, 121; có ruột thừa hình con sâu, đội ơn Chúa.

Lời bình: Trong đoạn văn này, Humbert miêu tả về Lolita như trong một hồ sơ khám sức khỏe, liệt kê chiều cao cân nặng, số đo các vòng, chỉ số IQ, và khôi hài một cách rất dâm đãng, nói rằng vermiform appendix present, thank God. Đọc câu văn này có thể hiểu là Lolita rất đẹp và hoàn hảo, thậm chí vết sẹo mổ ruột thừa ở bụng dưới cũng chưa có (vì thế ruột thừa mới còn nguyên). Dịch như ông Dương Tường thì người đọc rất băn khoăn, vì ai mà chẳng có ruột thừa, chẳng lẽ ruột thừa của Lolita có hình con sâu, còn của người khác thì hình con giun, con dế hay con bọ cạp chăng? Chỗ này nếu hiểu ý tác giả, thì dịch giả nên dịch thành:

chiều cao, một mét bốn mươi lăm; cân nặng ba mươi sáu kí; dáng thanh mảnh; chỉ số IQ, 121; ruột thừa hình con sâu, vẫn còn, đội ơn Chúa.

Bài viết đến đây đã khá dài, để tiện theo dõi, tôi xin phép bổ sung thêm ví dụ trong bài sau.


Responses

  1. Tôi cũng chưa từng đọc trang tienve.org. Tôi là người cần mẫn đọc tỉ mĩ comments của Bảo Vân. Có nhiều điều để học và suy gẫm. Cảm ơn BS ngoc và Bao Van!

  2. Xin có vài thông tin gửi bác chủ blog
    Bs.Ngọc và bác nguyennx :
    Ai cũng dễ dàng vào đọc Tienve và
    ngay tôi thỉnh thoảng cũng góp bài
    cho mục đối thoại,chứ không khó gì.
    Gõ saigonbao.com thấy hiện ra danh
    sách trong đó có Tienve thì bấm vào
    là được !

  3. Cảm ơn bác D.Nhật Lệ. Đúng là tienve.org chẳng phải khó vào, có thể gõ địa chỉ trực tiếp và vào ngay luôn. Thú thực trước đây tôi chưa từng đọc trang này. Giờ đọc thấy có nhiều điều hay.

  4. Thật thú vị, đọc như ngộ ra và học hỏi rất nhiều điều!
    Tôi không đủ trình độ để “bàn” về…ngoại ngữ, nhưng đọc bài này tôi thật sự tâm đắc các đoạn sau của tác giả Diên Vỹ:

    – “Văn minh miền Nam nói chung, dịch phẩm miền Nam nói riêng đã đi vào lòng cả một thế hệ người Việt và tạo nên những tinh hoa mà tôi e rằng một trăm năm nữa nước Việt cũng chưa chắc tìm lại được.”

    – “Có một điều mà mọi dịch giả đều công nhận: việc dịch thuât từ tác phẩm nguyên gốc sẽ tạo ra dịch phẩm tốt hơn so với việc dịch lại từ một ngôn ngữ thứ ba. Nhưng vì sao nhiều dịch giả miền Nam trước 1975 đã dịch các tác phẩm của Nga, Đức, Ý… chỉ qua bản tiếng Anh hay Pháp, vậy mà họ vẫn dịch được rất hay? Bởi lẽ họ được hưởng một nền giáo dục tự do tư tưởng đúng nghĩa, và họ đã làm công việc dịch thuật với đầy đủ tinh thần trách nhiệm vì người đọc. ”

    – “Ngày bắc tràn vô nam để “nâng đời sống miền nam lên cho bằng miền bắc” không xong đành phải mở cửa cho “thực dân đế quốc ngoại bang” vô “nâng phụ một tay”, nhìn lại thì đám học thật dịch thật đã bị đào tận gốc trốc tận rễ hết rồi, đâu còn mấy ai dịch được bằng 2 thứ tiếng “thực dân – đế quốc” đó nên “ở xứ mù thằng chột làm vua”, người ta thổi ông lên thành dịch giả tên tuổi, thành người thông thạo văn hóa Âu Mỹ và lờ tịt đi những bản dịch ở miền Nam, cứ như thể không có ông thì dân tình xứ này sẽ ngu hết á! ”

    – “là người biết kính phục và ngưỡng mộ các dịch giả văn học miền Nam năm xưa và được vun trồng bằng dòng văn chương ấy, tôi tuyên bố tránh xa cái miền dịch hạch – dịch tả – dịch vật của các ông! ”

    Cám ơn Bs Ngọc đã post bài, rộng đường dư luận trong độc giả.
    Entry thật đáng suy ngẫm lẫn học hỏi…

  5. Thật ra,sở dĩ công ty Nhã Nam thu hồi “Bản đồ và vùng đất”
    và mới đây “Vô tri” của dịch giả Cao Việt Dũng là nhờ công
    đầu của Hà Thúc Lang với nhiều phê phán chính xác.
    Dịch giả này còn tệ hơn nhà thơ DT.nhiều,thế nhưng được
    thổi phồng lên là tài hoa nhất VN.cơ đấy !

    • – “Dịch giả này còn tệ hơn nhà thơ DT nhiều…”

      Thưa bác, đọc đoạn này của tác giả Diên Vỹ, tôi nghĩ ông Dương Tường chắc cũng…”tệ không kém”…gì với dịch “giả” Cao Việt Dũng đâu bác ạ!

      – “Từ cái lỗi sơ đẳng đó khiến tôi phải đặt câu hỏi, có lẽ nào những cuốn được coi là dịch phẩm của ông xưa nay chỉ là những thứ ông “xào nấu” lại từ bản dịch ở miền Nam trước 1975, và nếu có “hâm” lại thì ông chỉ “hầm” trên bản tiếng Pháp mà thôi, rồi ông thay cái tựa, ông “thêm mắm thêm muối” vài chỗ, là xong? Chỉ đến hôm nay ông vớ phải một cuốn mới toanh, chẳng có cái gì để dựa dẫm, lại là bản tiếng Anh nguyên con như “Lolita” nên sự thật mới lòi ra?”

      • Bác ơi !
        Tôi nói Cao Việt Dũng tệ hơn vì ông ta dịch bừa :
        “cha tôi bị bệnh ung thư tử cung…” trời ạ !

      • Vâng, tôi đã từng bật cười ngao ngán khi đọc cái câu dịch “để đời” ấy của Cao Việt Dũng rồi đấy chứ, nhưng tôi lại cũng vẫn cứ bật cười…ngao ngán tiếp… khi đọc lại câu ấy trong cái còm này của bác…

        Quả đúng là…”cái miền dịch hạch – dịch tả – dịch vật của các ông”…dịch giả “dỏm”, họ đã đánh mất lương tâm đạo đức cơ bản của người cầm viết, họ đã quá coi thường độc giả thật!

        Vui bác nhé…

  6. Đọc xong bài trong entry này, quả thật đúng là độc giả buộc phải…” Nghi ngờ về trình độ ngoại ngữ của ông Dương Tường”, một dịch giả được tung hê xưng tụng là “cây đa cây đề” của miền bắc xhcn!
    Và chắc có lẽ, độc giả tất cũng sẽ nghĩ cái chi tiết…đúng như tác giả Diên Vỹ nhận xét: – “Ở xứ mù thằng chột làm vua”?!

    Mong sao có nhiều những vị nào đó, với cái tâm yêu chuộng văn chương chân chính và có đủ khả năng “vạch trần” thêm những cái yếu kém, và coi thường độc giả…. của những dịch giả “dỏm”, trả lại cho văn chương dịch những điều CHÂN THIỆN MỸ…đúng nghĩa.

  7. Đọc entry này, rồi vào trang tienve.org đọc thêm các bài, thì mới nhận chân rõ…đây quả là hệ quả tất yếu và đã trở thành bản chất của một nền giáo dục xhcn…luôn luôn gian dối, luôn luôn “to họng”…tự sướng, không thấy thẹn và xấu hổ với lương tâm…của một người cầm viết!

    – Ôi! Một nền giáo dục…”lưu manh xhcn”!?

    • – “Ôi! Một nền giáo dục…”lưu manh xhcn”!?

      Đọc entry này, cũng như đọc suy ngẫm những entries khác của Bs Ngọc post trong blog này, và nhìn thực trạng bát nháo trong môi trường giáo dục hiện nay, cũng như những hệ luỵ từ quá khứ đến hiện tại của nó gây ra trong xã hội, ta thấy cái câu “rên than” của bác Phạm Hoàng Trọng ở comment trên quả là RẤT CHÍNH XÁC!

      – ÔI ! MỘT NỀN GIÁO DỤC…”LƯU MANH XÃ HỘI CHỦ NGHĨA !”

  8. – “Có thể tóm tắt thành một lời khuyên thế này: ở Việt Nam, nghe một tác phẩm nào đoạt giải, bạn đừng đọc; nghe một nhà văn hay nhà thơ nào được trao tặng danh hiệu “cao quý” nào đó, bạn đừng thèm ngó mắt đến.”
    ( Tiến sĩ Nguyễn Hưng Quốc – ” Cứ để mặc giới cầm bút ” )

  9. Rất đồng ý với bsngoc là những người phê phán ông DT đã nêu ra rất cụ thể từng điểm một, đó là cách phê phán có trách nhiệm và người ngoài cuộc lẫn trong cuộc đều có thể học hỏi được một điều gì. Đáng tiếc là có người phê phán người khác theo kiểu tung hỏa mù: “Đối chiếu bản gốc thì thấy rất không ổn”; nhưng không hề nói không ổn như thế nào và ở chỗ nào. Nói vậy thì người nghe sẽ cảm thấy có dấu hỏi về động cơ và tư cách của người phê phán, vì người đàng hoàng sẽ không phát ngôn nơi công cộng một cách thiếu trách nhiệm như thế. Dịch thế nào là hay hoặc dở cũng còn tùy trình độ và khẩu vị của người đọc, điều quan trọng là có sai hay không mà thôi. Khi phê phán ai đó một cách cụ thể, là người phê phán chấp nhận rằng những ý kiến của mình sẽ chịu sự phán xét của công chúng. Đó là thái độ công bằng, văn minh của người có học. Rất tiếc là kiểu phê phán theo lối chụp mũ, như bsngoc đã có đề cập trên đây, cũng còn khá phổ biến trong giới người Việt tự cho mình là có học, nhưng chưa bao giờ được học bài học về văn hóa tranh luận.

    • – “Đáng tiếc là có người phê phán người khác theo kiểu tung hỏa mù: “Đối chiếu bản gốc thì thấy rất không ổn”; nhưng không hề nói không ổn như thế nào và ở chỗ nào…”

      Bác ơi!
      Ông, bà, anh, chị…nào nói: – “Đối chiếu bản gốc thì thấy rất không ổn”…thế bác?
      Bác cứ thử “mạnh dạn” nêu tên cụ thể cho mọi người biết xem nào, chứ không có tên cụ thể, không khéo lại cũng…”tung hoả mù”…mất?!

      • Phê phán đích danh ai mà khôg có dẫn chứng thì là tung hỏa mù. Còn không chỉ đích danh ai, thì không phải là tung hỏa mù. Ai có tật thì nấy giật mình thôi bác ơi. Bộ bác chưa bao giờ thấy ai phê phán người khác không căn cứ sao? Mục đích của cái comment này không nhằm tấn công cá nhân ai, chỉ nêu một hiện tượng để cùng suy ngẫm mà thôi.

  10. Link đến ebook bản dịch Lolita:
    http://www.e-thuvien.com/forums/showthread.php?t=49059

  11. “Bài viết của Trinh Tùng nêu ra một phát hiện rất lý thú về tài dịch của ông Dương Tường. Ngay trong “Foreword” của cuốn Lolita, có câu:

    His lawyer, my good friend and relation, Clarence Choate Clark, Esq., now of the District of Columbia bar, in asking me to edit the manuscript, based his request on a clause in his client’s will which empowered my eminent cousin to use the discretion in all matters pertaining to the preparation of “Lolita” for print.

    Ông Dương Tường dịch thành:

    Ngài Clarence Choate Clark, nay là thành viên của luật sư đoàn miền Columbia , cũng là bạn và bà con của tôi, dựa trên một điều khoản trong di chúc của thân chủ của ông trao toàn quyền cho người anh họ lỗi lạc của tôi tiến hành mọi sự chuẩn bị cần thiết cho việc in ấn cuốn “Lolita”.

    District of Columbia tức là thủ đô Washington của nước Mỹ nhưng đã bị ông Dương Tường dịch thành “miền Columbia”!!! Thế thì những người chỉ đọc bản dịch tiếng Việt của ông Dương Tường làm sao biết được cái “miền Columbia” ấy nó ở chỗ nào???

    Ngay cả tôi là cư dân tại District of Columbia, nếu chỉ đọc bản dịch tiếng Việt của ông Dương Tường, thì tôi cũng chịu thua, không biết cái “miền Columbia” nằm ở đâu.

    Trên đất Mỹ có rất nhiều nơi gọi là Columbia:

    Columbia ở Herkimer County, thuộc New York.

    Columbia ở bang South Carolina.

    Columbia ở bang Tennessee.

    Columbia ở bang Georgia.

    Columbia ở bang Missouri.

    Columbia cũng là vùng đào vàng ở phía tây California.

    Et cetera … et cetera …

    Nếu “district” mà ông Dương Tường dịch thành “miền”, ngon ơ, thì ngoài cái District of Columbia tức là thủ đô Washington của nước Mỹ, lại còn có cái Columbia District ở bang Oregon nữa! Hoá ra ở Mỹ có ít nhất là hai “miền Columbia” hay sao? Thế còn cái Columbia Region ở Missouri thì dịch ra tiếng Việt là gì?

    Nói tóm lại, ông Dương Tường thấy District of Columbia thì phang ngay một nhát thành ra “miền Columbia” ngon ơ, mà chẳng cần tìm hiểu xem District of Columbia là cái quái gì ở Mỹ.

    Chỗ này thì ông Dương Tường giống hệt ông Cao Việt Dũng. Như ông Hà Thúc Lang đã chỉ ra, ông Cao Việt Dũng đã phang bừa “sur les bords du bassin de l’Arsenal” thành “trên cái bồn nước của khu Arsenal” / “Quai des Orfèvres” thành “Ke Orfèvres”… Thế mới tài.”
    ………………..
    ( Nguồn: tienve.org – James Nguyễn: “Miền Columbia” có lẽ sẽ là một “phép ẩn dụ” khác của ông Dương Tường? ” )

  12. Cụm từ này “… my knees were like reflections of knees in rippling water, and my lips were like sand…” là so sánh song đôi. Đọc của DT tưởng như ông H đang lội trong nước. “Môi khô khốc NHƯ cát” thì đầu gối phải “lẩy bẩy xiêu vẹo NHƯ bóng đầu gối chiếu trên mặt nước lăn tăn” chứ. Phải không a các bác?

  13. Ôi, Đọc bài, thật ngỡ ngàng đến chua chát hết sức, thế mà từ bấy lâu mình cứ tưởng…?!
    Quả là…

    – “Mua danh ba vạn, bán danh ba đồng”
    – “Trăm năm bia đá thì mòn, ngàn năm bia miệng vẫn còn trơ trơ”…vậy!

    Thôi thì, hãy cố gắng học theo lời khuyên của Khổng Tử vậy, bác Dương Tường ơi:

    – “Chỉ báng mạc nhược tu thân”….thôi, chứ không còn cách nào khã dĩ tốt để chọn lựa nữa…vậy!

  14. – “Ngu mà nghĩ mình ko ngu thì đúng là ngu.
    Nhưng ngu mà biết được mình ngu thì đâu có ngu.
    Mình ko ngu là khi mình biết được mình ngu.
    Mà ngu rồi thì làm sao tự biết được mình ngu?
    Nên nếu tự biết mình ngu tức là mình ko hề ngu!”…vậy!

  15. Chốn văn chương nghệ thuật chân chính không phải là nơi để đùa cợt, để mua danh hảo, lại cũng là nơi không thể nào dung túng và chấp nhận những kẻ bất tài kém đức…coi thường độc giả được!

    “…Chỉ đến hôm nay ông vớ phải một cuốn mới toanh, chẳng có cái gì để dựa dẫm, lại là bản tiếng Anh nguyên con như “Lolita” nên sự thật mới lòi ra?…”

    Đã từng có biết bao thế hệ, biết bao người ca tụng, ngưỡng mộ…
    Nhưng than ôi, chân lý luôn là chân lý…
    Cây kim dấu kín trong bọc đã quá lâu ngày, bây giờ mới chịu lòi ra…đây mà!!!

    Quả thật là không biết đâu mà lần trong cái xã hội chân giả đầy bát nháo lẫn lộn tùng phèo này nữa…

  16. ối các bác trách móc gì mấy cái ông mọt sách này. việc dịch thuật có năm bảy loại: văn chương, nghệ thuật, triết học, kỹ thuật. mỗi loại lại có nhiều dòng: văn chương cổ điển, hiện đại, hậu hiện đại… nghệ thuật thì đủ thứ nào là hội họa, âm nhạc, điêu khắc… riêng kỹ thuật thì thôi khỏi nói: ngành toán vật lý, ngành sinh, hóa, máy móc cơ khí điện tử, điện toán… không ai mà giỏi dịch được hết đâu, hiểu còn chưa chắc hiểu nổi thì đừng nói chi đến dịch.
    các con mọt sách kiểu như ông dương tường ông an chi (bên tạp chí ktnn) chỉ còn phù hợp với các kiến thức cổ điển hoặc phổ thông. nôm na là các ông này chỉ biết làm việc với tử ngữ chứ ko phải sinh ngữ và sân chơi của các ông nói chung ngày càng bị thu hẹp lại. tôi học ngành điện, sách vở tài liệu chủ yếu là gốc tiếng nga, các cụ nhà ta sang nga học chữ nghĩa bập bõm về nước viết giáo trình thực chất là dịch sách nga sang, thầy bập bõm nên trò cũng lội bì bõm trong đống sách dịch, lâu lâu thầy dịch sai (lộn) hay nhà sách in lộn một dấu mũ, một ký hiệu trong công thức là khổ sở tính tới tính lui cả ngày mất thời gian vô cùng, rồi các ông thầy học sau cũng chẳng dám sửa, cứ để nguyên xi vậy đào tạo ra hàng mấy chục thế hệ kỹ sư mang theo một cục ấm ức trong đầu (cục ngu) hàng chục năm như vậy, cho đến khi tiếp xúc được một tài liệu nguyên bản của anh mỹ về vấn đề đó mới biết là lâu nay mình bị bịp bị lừa. đó là người có chuyên môn còn dịch sai như vậy huống hồ gì mấy mọt sách này thì làm gì có cửa nẻo mà chọt mồm vào đủ loại lãnh vực để mà dịch thuật. cứ như cái ông an chi bên ktnn tiếng gì cũng chọt: tiếng latinh, tiếng anh, tiếng pháp, tiếng hán, ả rập hy lạp…rồi chỉ sách này sách kia đọc xong phát hãi hùng, ôi cái xứ sở thiên tài nhai bóng đèn, ngậm dây điện mà đá bóng thì thua lên thua xuống.
    hiện trạng giáo dục việt nam đã để dấu ấn sâu sắc lên ngành xuất bản sách. vì thực lực của nền khoa học kỹ thuật, của nền kinh tế và cấu trúc xã hội đương nhiên thể hiện ra đẳng cấp của ngôn ngữ việt. (xu hướng cảm xúc hóa từ ngữ kiểu các nhà thơ thẩn lúa nước đang làm cho tiếng việt trở nên hoặc dung tục hoặc trẻ con) sự đi xuống của ngôn ngữ việt có trách nhiệm ko nhỏ của giới dịch thuật vì dịch thuật là con đường ngắn nhất để bù đắp các khiếm khuyết thiếu sót và bồi bổ sức lực cho một ngôn ngữ. nhưng số lượng và chất lượng dịch giả như vậy thì ko thể đáp ứng được nhiệm vụ bù đắp và bồi bổ được. lèo tèo các cụ khốt mọt sách tra từ điển thì làm sao đủ trình độ để hiểu chứ chưa nói tới cảm thức để lột tả một đoạn văn hay một tác phẩm với văn phong mới mẻ, với xu hướng văn nghệ mới, với trường phải sáng tác mới… chưa nói đến các chuyên ngành khác như luật, khoa học…vv. theo tôi, trước hết, và cấp bách nhất (như cấp cứu) là ngành dịch thuật phải có tương tác cọ xát và ko phải tương tác theo kiểu khen nhau vuốt ve nhau để cùng ngu cả đám. các nhà xuất bản phải mở và quản trị các trang web dịch thuật, các diễn đàn mở để đọc giả sách, các còm sĩ, các nhà dịch thuật tự do, những người yêu thích ngoại ngữ tham gia chỉ trích, phê phán bình phẩm thì mới mong ngành dịch thuật phát triển nhanh và mạnh mẽ. còn việc đưa ngành dịch vào các trường đại học thì thôi xin kiếu: thầy dốt nát mà mở lớp thì lớp đó có tên đầu tiên là lớp dốt nát (sau đó ngành gì chẳng quan trọng). sau đó về lâu về dài cần phải phá bỏ hoàn toàn nền giáo dục lạc hậu ngu dốt do các cụ khốt quản lý và xây dựng các trường đại học tự chủ tự do tư tưởng rồi mới đưa ngành dịch thuật vào đào tạo bài bản chuyên nghiệp với các chuyên ngành dịch thuật.
    thôi với cái xã hội dối trá lừa đảo này, làm gì cuối cùng cũng đụng đầu vô đá, vì làm gì thì cuối cùng cũng phải cần đến con người, mà người trong xã hội dối trá lừa đảo đều đeo mặt nạ. theo ý của tôi, cứ để mặc mọi thứ và cả tiếng việt cùng với dịch thuật… như vậy, ai sống được qua cơn hoạn nạn đau thương của phẩm giá dân tộc này thì cố giữ mà sống, còn cái gì mất thì cứ cho mất. nhưng tôi cũng tin tiếng việt với sức sống mấy ngàn năm như vậy thì chắc là sức sống cũng rất mãnh liệt. mong rằng nạn quỷ dữ sớm qua mau, dân tộc ta sẽ làm lại từ đầu, cũng sẽ rất lâu (như nước nga, ba lan… ngày nay) nhưng còn hơn là vô vọng.

    • Rất đồng cảm với nhiều ý của bác. Kính bác!

  17. Còn ở đây http://tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=14911 và ở đây nữa http://tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=14967

  18. “Nếu công nhận dịch loạn là kết quả của kém năng lực, lười suy nghĩ, tự lừa dối bản thân, coi thường người đọc, trí trá tự biện, xu phụ, tâng bốc, hống hách thì hãy nên trách nền giáo dục đã cho ra những con người ấy.
    Những bản dịch ấy tồi trước hết vì người dịch không giỏi tiếng mẹ đẻ nên buộc phải làm nô lệ cho ngoại ngữ của bản gốc.
    Nếu đồng ý với học giả Phạm Quỳnh rằng “tiếng ta còn, nước ta còn”, thì có phải nước ta nay đã mất rồi không?
    Vẫn còn đấy những con người tóc đen, da vàng, mũi tẹt nhưng hồn vía đã vong căn thất cước từ lâu, không thể nào cảm thụ được cái hay, cái đẹp của tiếng Việt nữa dù họ có thể đọc được vài ngoại ngữ. ”
    (…….)

    “Những dịch loạn giả hôm nay chỉ là cái tất yếu phải đến trong một xã hội đầy rẫy những bác sĩ đồ tể, giáo viên râu xanh, tiến sĩ giấy, nhân viên hành là chính mà thôi.
    Với những con người ấy, tinh thần khí phách ấy, năng lực hiểu biết ấy, trình độ xã hội ấy, chẳng phải dịch hạch đã lan tràn khắp mọi miền và ăn sâu vào từng tế bào rồi sao? Chẳng phải cả dân tộc Việt đều là những kẻ trắng tay hay sao?”
    (Trích: Miền dịch hạch – bài 3: Những kẻ trắng tay – Diên Vỹ – tienve.org )

  19. Gởi Bs Ngọc.
    Ông thử nhờ cái nầy để vào các blog:
    http://anonymouse.org/

  20. Mời các bác vui vui đọc thêm…thư giãn:

    http://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do;jsessionid=6EA391F23BAD4A4482C1E1985657B4A6?action=viewArtwork&artworkId=15117

  21. Và…

    http://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do?action=viewArtwork&artworkId=15158

  22. Thôi, tha cho các vị ấy đi ( DT và CVD ), họ là dịch giả chính hiệu đấy, không phải dịch thật!

    • Vâng, Bác…thường dân…ơi!
      Mời bác đọc xem đoạn này nhé:

      – “…về bản chất, không ai muốn tấn công cá nhân ông Dương Tường, mặc dù trình độ ngoại ngữ tự học của ông còn nhiều điểm cần tranh luận, nhưng ông cũng là một người có nhiều cố gắng. Những bài viết trên diễn đàn và trên một số tờ báo chỉ có mục đích phê phán việc coi thường trí thức, xuống cấp đạo đức trí thức, bè cánh bênh vực nhau, che đậy lấp liếm các phản hồi bất lợi cho mình, đang lộng hành không chỉ trong giới dịch giả Việt Nam…”

      http://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do;jsessionid=22167C628A172D55E891736B1D9BFC1C?action=viewArtwork&artworkId=15174

  23. Và…

    – “…Tôi ngờ rằng việc loan tin ông Dương Tường phải nhập viện chỉ là đòn “khổ nhục kế” của Nhã Nam tung ra để đánh vào lòng trắc ẩn của độc giả khiến họ phải ngưng việc phê phán ông Dương Tường lại (và trên thực tế đã rất hiệu quả – Linh Hương (Lavender) đã ngừng cho đến ngày 05/08 mới tiếp tục viết bài phân tích lỗi), đồng thời tạo “chứng cứ ngoại phạm”.

    (…)

    – “…Càng lúc tôi càng thấy những nghi ngờ của mình về ông Dương Tường đến gần với sự thật.
    Xem ra việc tôi không muốn nhắc đến những cái tên này nữa không phải dễ thực hiện ngay. Vì họ vẫn giữ thái độ khinh thường độc giả nên trong tương lai nếu phát hiện sai phạm của họ tôi sẽ không bỏ qua. Nhã Nam và bộ sậu ngay từ đầu đã không chọn lối hành xử công chính nên càng về sau họ càng lún sâu vào những hậu quả của những hành động lén lút do chính họ gây nên.”

    http://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do;jsessionid=D3C00500F4D9A6F59122C69E9125CCB7?action=viewArtwork&artworkId=15236

  24. – Tôi rất nhục nhã khi cầm tấm bằng tốt nghiệp đại học (Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa) Việt Nam!

    https://secure.loder.in/nph-viet.s/20/http/www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do=3faction=3dviewArtwork=26artworkId=3d15399

  25. Bs Ngọc này khôn thật ,mà hình như tên trong giấy tờ của ông là Đổ Nghê ,cho nên ông giả bộ ngô nghê rất thánh .Ông giả đò ngưỡng mộ ,thán phục Dương Tường ,nhưng rinh nguyên bài cuả người khác cho Dương Tường đọc .Không biết các vị Trí thức lớn lên dưới Miền Bắc có được day dỗ về sự xấu hổ ,liêm sỉ không ,chắc không đâu .
    Xin thưa trước tôi cũng là người cuả Miền Nam ,Ngày ba tôi bỏ về dẫn tôi theo ,trốn từ vùng kháng chiến về thành phố Huế ,đối với tôi cho đến bây giờ ngồi lai rai với bạn hưũ ,tôi vẫn nói rằng đó là quyết định sáng suốt nhất đời cuả ba tôi .Bởi nhờ đó tôi được hưởng một nền giáo dục tương đối đầy đủ ,đến nơi đến chốn.Do vâỵ gần như hầu hết những tác phẩm được ấn hành ở miền Nam tôi đêù được đọc qua và thấy những bản dịch trước 1975 là số dzách .Chỉ cần một ví dụ như cuốn Godfather do Ngọc Thứ Lang Nguyễn Ngọc Tú dịch thôi ,sau naỳ có vài người dịch nữa nhưng đâu thể hay bằng .
    Noí thêm là các tác phẩm cuả Bs Ngọc tôi đọc cũng gần hết ,y như những tác giả khác cuả miền nam trước đây .
    Xin noí thêm chút nưã ,thời tôi học Tiểu Học khoảng trước 1960 ,cuốn Thường thức thôi là đã đem laị cho học sinh bao nhiêu là kiến thức ,huống chi là Quốc văn ,Sử ký …
    Xin chào BSN

  26. “…Nghĩ lại 20 năm miền Nam là cả một trời văn học dịch. Thật khó có một thời điểm nào phong phú và đa dạng hơn nó nữa. Sự phủ nhận nó là một điều tồi tệ.”

    (Nguyễn Văn Lục – 20 năm văn học dịch thuật miền Nam 1955-1975)

    http://vnthuquan.net/truyen/truyen.aspx?tid=2qtqv3m3237nvn2n0ntn1n31n343tq83a3q3m3237nvn

  27. Ôi…!
    Nhân cách và lòng tự trọng, mi…trốn biệt nơi mô rồi!?
    Quả…”mi” là hàng quý hiếm trong cái xã hội này thật đấy!

    – “…bản dịch Lolita của Dương Tường được giải dịch thuật 2012 của hội nhà văn Hà Nội…”

    https://www.tienve.org/home/activities/viewThaoLuan.do;jsessionid=CD90E0382B928128AF6C894722FE353B?action=viewArtwork&artworkId=15758


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Categories

%d bloggers like this: